כיצד יכולה מערכת להכיל שינוי שנכנס לתוכה, לארגן את עצמה מחדש בתגובה אליו מבלי לאבד את הזהות הבסיסית שלה?
הפרויקט הפרויקט יוצא מתוך מושג ה-Plasticity ,לא כשינוי מתמיד או כאובדן של צורה, אלא כיכולת של מערכת לשמור על ההמשכיות שלה דווקא באמצעות הסתגלות.
נקודת המוצא להבנת העיקרון הזה הייתה המוח.
באמצעות Neuroplasticity, המוח אינו מגיב לשינוי בכך שהוא מוחק את המבנה שלו ומתחיל מחדש. הוא מסוגל לארגן מחדש קשרים קיימים, להשתמש במסלולים בדרכים אחרות ולפתח חלופות כאשר חלק מהקשרים כבר אינם פועלים כפי שפעלו קודם.
מה שמעניין כאן הוא לא השינוי עצמו, אלא היכולת של מערכת להישאר היא עצמה דווקא דרך היכולת שלה להפוך לאחרת.
מכאן הפכה הפלסטיות ממושג נוירולוגי לדרך לחשוב על מערכות מרחביות ואנושיות.
דרך מחקר בתחומי ה-Neuroscience וה-Psychology, הפרויקט מתייחס לאדם כחלק פעיל מהסביבה שבה הוא נמצא. תפיסה אינה מתקיימת בנפרד מהמרחב: אור, קול, תנועה, ציפייה, רמת חשיפה, יחסים חברתיים והאפשרות לבחור בין מפגש לבין נסיגה משפיעים על האופן שבו אנחנו שמים לב, נעים, מגיבים ולומדים.
מכאן הפך בית הספר למקרה מבחן מרכזי.
הילד אינו נכנס לבית הספר כמשתמש קבוע. רמת הקשב שלו משתנה, הקצב שלו משתנה, וגם הצורך שלו בתנועה, בריכוז, במפגש או בפרטיות.
ובכל זאת, בית הספר הקונבנציונלי עדיין מבוסס פעמים רבות על חלוקות מאוד ברורות:
בכיתה לומדים, במסדרון עוברים ובחצר נמצאים בהפסקה.
כלומר, האדם הוא זה שנדרש להסתגל למערכת.
הפרויקט מבקש להפוך את היחסים האלה:
מה קורה כאשר גם המערכת עצמה מסוגלת להסתגל לילד?
השאלה הזאת נבחנת בבית הספר ולדורף „ענף הזית“ בשפרעם, שבו מתקיימת פדגוגיה המבוססת על תנועה, אמנות, עשייה, טבע וקצב משתנה לאורך היום ,בתוך מבנה בעל טיפולוגיה בית-ספרית קונבנציונלית וקבועה יותר.
מכאן נוצר המתח המרכזי של הפרויקט:
מערכת חינוכית Plastic בתוך מערכת מרחבית קשיחה יותר.
לכן הפרויקט אינו מחפש רק צורה חדשה לבית ספר, אלא לוגיקה חדשה של בית ספר: מערכת שמאפשרת ריבוי במקום מסלול אחד, דרגות שונות של פרטיות וחשיפה, קשר מתמשך בין פנים לחוץ, ובחירה בין תנועה, ריכוז, מפגש ונסיגה.
הפרויקט אינו מציע “פתרון סופי”, משום שהעיקרון עצמו מערער על קיומו של פתרון כזה.
הוא מציע מערכת שיכולה לשמור על הזהות שלה, ובו בזמן לארגן את עצמה מחדש בהתאם לשינויים במשתמשים ובצרכים שלהם.
אדריכלות שאינה מתנגדת לשינוי ואינה מוחקת את מה שקדם לה ,אלא מתפתחת דרכו.
How can a system absorb change, reorganize itself in response to it, and still preserve its fundamental identity?
The project begins with the idea of plasticity, not as constant transformation or loss of form, but as the capacity of a system to preserve continuity through adaptation.
The brain became the starting point for understanding this principle.
Through neuroplasticity, the brain does not respond to change by erasing its structure and rebuilding itself from zero. Instead, it can reorganize existing relationships, use established pathways differently, and develop alternative connections when certain routes no longer function as they once did.
What becomes significant is not change itself, but the ability of a system to remain itself precisely through its capacity to become different.
Plasticity therefore shifts from a neurological concept into a way of thinking about spatial and human systems.
Through research in neuroscience and psychology, the project understands the human being as an active participant in the environment rather than a passive occupant of it. Perception does not occur independently of space: light, sound, movement, anticipation, degrees of exposure, social relationships, and the possibility of encounter or retreat all influence the way we focus, move, respond, and learn.
The school becomes a critical testing ground for this idea.
A child does not enter school as a fixed user. Attention changes, rhythms change, and so do the needs for movement, concentration, social interaction, and withdrawal.
Yet the conventional school is still often organized through rigid spatial definitions:
the classroom for learning, the corridor for circulation, and the courtyard for recess.
In this model, it is the child who is repeatedly required to adapt to the system.
The project reverses this relationship:
what happens when the system itself becomes capable of adapting to the child?
This question is explored through the Waldorf School “The Olive Branch” in Shefa-‘Amr, where a pedagogical philosophy based on movement, art, making, nature, and changing rhythms throughout the day operates within a more conventional and fixed school structure.
This creates the central tension of the project:
a plastic educational system operating within a more rigid spatial one.
The project therefore searches not simply for a new form of school, but for a different logic of schooling, one that allows multiplicity rather than a single route, different degrees of privacy and exposure, continuous relationships between interior and exterior, and shifting conditions of movement, concentration, encounter, and retreat.
The project does not propose a “final solution,” because the concept of plasticity itself challenges the idea that one final solution can exist.
Instead, it imagines a system capable of preserving its identity while continuously reorganizing itself in response to changing users and changing needs.
An architecture that neither resists change nor erases what came before it, but evolves through it.
كيف يمكن لمنظومة أن تستوعب التغيير الذي يطرأ عليها، وأن تعيد تنظيم نفسها استجابةً له، من دون أن تفقد هويتها الأساسية؟
ينطلق المشروع من مفهوم اللُّدونة؛ ليس بوصفها تغيّرًا مستمرًا أو فقدانًا للشكل، بل باعتبارها قدرة النظام على الحفاظ على استمراريته من خلال التكيّف.
كان الدماغ نقطة الانطلاق لفهم هذا المبدأ. فمن خلال اللُّدونة العصبية لا يتعامل الدماغ مع التغيير عبر محو بنيته وإعادة بنائها من الصفر، بل من خلال إعادة تنظيم العلاقات القائمة داخله، واستخدام مسارات بطرق مختلفة، وتكوين بدائل جديدة حين تصبح بعض الروابط غير قادرة على العمل كما كانت من قبل.
ما يثير الاهتمام هنا ليس التغيير بحد ذاته، بل قدرة النظام على أن يبقى هو نفسه، من خلال قدرته على أن يصبح مختلفًا.
ومن هنا تحولت اللدونة من مفهوم عصبي إلى طريقة للتفكير في الأنظمة المكانية والإنسانية.
من خلال البحث في علم الأعصاب وعلم النفس، يتعامل المشروع مع الإنسان بوصفه جزءًا نشطًا من البيئة التي يوجد فيها. فالإدراك لا يحدث بمعزل عن المكان؛ الضوء، والصوت، والحركة، والتوقع، ودرجة الانكشاف، والعلاقات الاجتماعية، وإمكانية الانسحاب أو اللقاء، جميعها تؤثر في الطريقة التي ننتبه بها، نتحرك، نتفاعل ونتعلّم.
وهنا تصبح المدرسة حالة اختبار أساسية.
فالطفل لا يدخل المدرسة كمتلقٍ ثابت. يتغير انتباهه، إيقاعه، حاجته إلى الحركة، إلى التركيز، إلى الاجتماع بالآخرين، أو إلى الانسحاب منهم. ومع ذلك، ما تزال المدرسة التقليدية في كثير من الأحيان قائمة على تقسيمات ثابتة وواضحة: صف للتعلّم، ممر للعبور، وساحة للاستراحة.
أي أن الطفل هو الذي يُطلب منه التكيّف مع النظام.
يطرح المشروع العلاقة المعاكسة:
ماذا لو أصبح النظام نفسه قادرًا على التكيّف مع الطفل؟
تُختبر هذه الفكرة في مدرسة والدورف “غصن الزيتون” في شفاعمرو، حيث تعمل فلسفة تعليمية قائمة على الحركة، والفن، والعمل باليد، والطبيعة، والإيقاع المتغير خلال اليوم، داخل بنية مدرسية أكثر تقليدية وثباتًا.
ينطلق المشروع من هذا التناقض بين منظومة تربوية لدنة وبنية مكانية أكثر جمودًا.
لذلك لا يبحث المشروع عن شكل جديد للمدرسة بقدر ما يبحث عن منطق جديد لها: منظومة تسمح بالتعدد بدل المسار الواحد، وبدرجات مختلفة من الخصوصية والانكشاف، وبالعلاقة المستمرة بين الداخل والخارج، وبين الحركة والتركيز، وبين الفرد والجماعة.
المشروع لا يقترح “حلًا نهائيًا”، لأن الفكرة نفسها ترفض وجود حل نهائي.
إنه يقترح مدرسة تستطيع أن تحتفظ بهويتها، وفي الوقت ذاته أن تعيد تنظيم نفسها مع تغيّر مستخدميها واحتياجاتهم.
عمارة لا تقاوم التغيير، ولا تمحو ما سبقها، بل تتطور من خلاله.
